nueter 1976, n.3
LA FAVOLA DEL LUPO,
DELLA VOLPE E DEL CANE
raccolta da renzo zagnoni
raccontata da alfredo lenzi
Ho raccolto questa favola dal signor Alfredo Lenzi di Silla nel 1972. Il
signor Alfredo che tutti conoscono come il
« Bello» ha 75 anni ed è originario di Casa Fazietto, vicino a Corvella (Porretta). Questa sua origine si denota
lungo tutto il racconto che è ricco di nomi di case e di località.
Questa trascrizione è fatta per chi conosce già un po' il dialetto porrettano,
perché troppo difficile sarebbe trascrivere tutte le sfumature dei
suoni con segni complicati. La spontaneità, poi, del linguaggio parlato non si
può rendere con dei segni; spero comunque che questa
« fola» piaccia a molti come è piaciuta a me.
N.B. "6" va letto come "ó"
Té da sté da savé una vólta ch' in Pian 'd Favèla a i era una pièna
ch a i éra la volp. E alora la séntit di ch' in Corvèla a i era i sposi. Alora
la partir e la dis:
-
A vói andè a i spósi in Corvèla a védér sa i foss quèl da magné ènch per mé.
La ciapò so e la vins in qua. Quand la fó
a Ca' 'd Faziét la trovò al chèn di Gagèn. A i dis:
- Oh! duv vèt?
Al dis:
- I m' èn dit ca i è i sp6s in Corvèla, a vagh ènca mé a védér: dal
v6lt sa i fossa da magné quèl.
- Orbén, a' m t6t ènca mé?
E i ciapòn via, la volp e sté chèn di Gagèn. Quand i arrivén un pò pio
in là, là già dai Pasétti i trovn al luv.
- Oh, dis, duv andèv cumpèr?
-
A i avén sinto di ca i è i spos in Corvèla e andén a védér se dal v6lt sa i fussa quèl da magné ènch per nuèter.
- A 'm toliv ènca mé?
- Eh, vén pu via!
E già ch' i vèn, i ciapén tut tri. Quand i arrivén in Corvèla l' era tut m6rt,
a n' i era inciun, perchè i érén tut dentr in césa a i spos. Alora i cmincén a
guardé, a pensé; e a i era lé sot a la vòlta (gli sposi eran proprio in casa dove
stava la Celesta che faceva anche la maestra, e gli sposi eran lì) e a i era
un fnestròz là so. I tachén a guardé e i dis:
- Oh, préssum mò andé déntér dé d là.
E
di fati, che la volp l'era fina, eh!... la va sò e déntér; e al6ra ènch al chèn, déntr ènca lu; e al luv, pr' ultum, dentr ènca lu.
I rivòn déntér in sta ca' e a i era di tutt i bén di Dio: una tavla aparcià
ed quél che un al vréva, pròpi, ma tènta ed cla ròba: tortellini, dolci, turo
Alora, capisi, i tàchén a magnèr, e magna pu té ca magn ènca mé; ma t sé,
la volp fina, quant l'era un pò c'la magnèva l'aveva tal una pència un pò
gròsa, la dis:
-
Spèta bén ca vag a véder sa pas ancora dal bus. Perchè al bus a n'era tènt grand. La va a védér, e alora al chèn a
i
va ènca lu; e i
vistén che di fati i psévén magnè ancòra.
- Tornén a magnèr un pò.
Al luv piò ingord a n s' andé a misuré; lò al badéva a magnèr s6l..
Alora la volp e al chèn tornòn là a magnè; magnòn un pò e pò dop fòra
ch'i andén, perchè i paséven ed misura. Al luv, invici, seguitò a magnèr
ancòra da per sé sol. Coioni! Quant'el fu pròpi -sazi ca gn' era quèsi piò
gnénte al va pr' andèr fòra. Ah! ma dal bus an si pasèva piò: l'aveva tal na
pència ch' an i paséva piò.
Alora lu l' artonò la déntér e seguitò a magnèr ancòra: cus vot ch' al
féssa! Ecco che dop un pò 's taca a sénti i sposi ch' i gnévén fòra d'in césa.
- Eviva i sposi... Eviva i sposi!
Ostrega! al luv la déntér e tachèva avé pora. Ecco che i sposi i arivn in
fònd ca i era na scalétta pr' andèr sò e i van sovra.
Quènt i arivén sò ch' i avértén la porta in vétta a la tavla ch' l'era totta
aparcià a gn' è piò gnénte, i l' avéven magna tot. E i atachén a di:
- Mò cus l'è st lavar che qué?
Perdisi! un al véd drè a l' us ca i era al luv.
Ehh! dai al luv! dai al luv! intènt chi ciapé la matarèla, chi ciapé dal
scran: pinf-ponf:
- Oh, Dio mé, oh Dio mé! dis e luv.
E bòt! Ma f6rza ed déi e trova la porta avèrta, al ciapa già per da scaletta
e via... ciapa in so per la via c' la va so vérs e scòi. La volp ch' l'era
sotta e scòi con al chèn. La dis:
- Ecco l' è qué già ch' al vén, senti cum s lamenta, a gli ha avo sta
volta, a gli ha buscà, veh!
- Eh, Dio mé; eh, Dio mé; povrét mé,
E dis al luv e sémpr' in sò ch' l' andéva. E alota la volp fina che l'era
malédétta la dis:
- Spèta mò che i la fagh mé!
A i era una patarlenga; al patarlenghi gli én cla roba rossa come al sangv
e pèr, quant gli én provi madur. La va lé e la scòsa sta patarlenga e in tèra
vén già turi ste patarlenghi e la si sguzzla sovra e la vins tutta impicigà 'd
ros ca ' pareva sangv apià, snagv séch. E alaTa lu, t capissi st luv:
-
Oh Dio mé, oh Dio mé. L'ariva so. Quand la fu lé vsin la dis:
-
Té! Guarda mé cum a san ardotta, va! E di fati al dis:
-
Eh, ma povreta anca té! Ma la n'era mia vera, lé l'era tutta furba!
- Ma guèrda quant e i n' ò ciapà.
Dgeva al luv. E la volp:
- Ma guèrda cum a son ardotta.
E al chèn al dis:
- E beh! adès andén mò che andén qua so, sovra ai Passetti a védér
cus a i è.
La dis la volp:
- Mo mé a ni la fagh mia - la dis - no no, mé a ni la fagh.
E al luv al dis:
- Beh, se propi l'è acsé - al dis - montm' in spala a mé e t provarò
a porté sò mé.
E alora i andén: e chèn davènti e de dI'è al luv con la volp in spala. E
la volp, malédétta eh! la féva cantand:
-
Din don, din dèn, l'inférm al porta al sèn. L'era l'amalà ch' al portéva al sèn, che lée l'era sèna come un pés. E
alora lu e dis:
- Ben ben csa dit, csa dit?
, -
Ah, gnénte, gnénte, a chènt un pò per distrérum dal grand mèl ca sént, dal gl'èn dolor ca i
ò.
- Din dèn, din dèn, l'inférm al porta al sèn.
Alora al luv n' ètra volta al torna a di:
- Mo csa dit, ma csa dit?
- Ah, gnént, dal grèn mèl ca i ho, a chènt acsé per distrérum.
E via e via... difati i arivén là so di Pasetti e i s métén lé a parlé un pò.
E pò i dis:
- Adèsa e vrén fè la corsa nuèter: chi riva prémma a la ca' Biènca
là sò in vetta, a la ritonda l' è ciamà.
Alora al dis:
- Beh, andén pu.
A s' amolén tot tri al pèr. Ma la volp la i déva pr' arivé prémma e 'l
luv e 'l chèn dI'è, e via chi andévn; e 'l luv un pò dé dI'è a i déva anca lu,
ma n' i arivéva brisa. Quand i arvén là sò in vétta, prémma 'd rivé a la ritonda
a i è n' alzadina ch' la va so pròpi in salida. Alora la volp sò e al chèn dI'è.
In t' andé sò al chèn, chisà com a fò, a i scapa na scoreggia: ponf! e a i
sèlta via un òs ed qui ch' l' ha magnà ai sposi, chisà con cla spinta ch' l'aveva
a i salté in t'un òc al luv:
- Oh, Dio mé! oh Dio mé! oh Dio mé!
-
Cus a i è,
cus a i è!
I coritén lé a guardé, ma i aveva cavà un òc, eh, beh, cus t' i v6 fé!?
Al luv s' incativit un pò:
- A n'in voi riò savé ed vuètér.
E s' n' andé per cont suo.
A i arestò la volp e e chèn sol. Alora i andén là sò in vetta a sta Ritonda
e i dis:
- Adès mé e té a fén na scomessa: ed matenna chi véd prémma al sol.
al dis:
- Sé, fénél pu.
Alora la volp la dis:
- Mé a guerd qua sò.
E al chèn:
-
Mé a guèrd qua giò. Lu e guardéva vérs Castèl perchè al penséva:
- Al sol e s' léva qua giò, al véd prémma mé.
E alora quant e riva la maténna al sol prémma 'd lévès qua giò (vérs
Castèl) bat da cl' ètra pèrt, in vétta al mont laso di Magnèn, sover Gag. E
alora la maténa ecco che st' luv aspèta, aspèta là so, ma la volp la i dis:
-
Oh, compèr, guè, va mò in duv l' è
al sol! -
Oh, dis, alora a i ho pérs la scommessa! A n
sò
cus i avévén scomés, a n m' l' arcord gnènch. Al chèn i réstò mèl ènca lu; difati lu 'l sperèva ch' al sol s lévéssa qua, mo qua l' è pio
bas, a se vdéva prémma là s6 in vétta al mont e lu al pérdét la scommessa
e la volp, fina, la vincét e i s dividitten. E la f61a l'è finida.
La f61a l'è finé la t6 ungia marciarà
ti tait un did S't vé a Poretta tu 'm compri
che mé 'm tai un'ungia un s6ld éd pèn biènch
al mé did al guarirà che dmèn t l'arcont ènch.
Una favola molto simile, ma nel dialetto rustico pistoiese di Montale Pistoiese si può leggere cliccando qui