Emil Zatopek

'de locomotief'

1922-2000

"Waarom zou ik langzaam lopen? Dat kan toch iedereen."

Langeafstandslopers zwoegen, maar zijn gelukkig" zei Zatopek, de legendarische Tsjechische lange afstandsloper met vier olympische titels en achttien wereldrecords op zijn naam. Zatopek, die de bijnaam de locomotief had, staat vooral bekend voor zijn onwaarschijnlijke stunt tijdens de Spelen van Helsinki 1952, waar hij zowel de 5.000m, de 10.000m als de marathon won. Vier jaar eerder, in Londen 1948, hield onze landgenoot Gaston Reiff hem van de olympische 5.000m-titel. Zatopek was ��n van de grootste atleten uit de twintigste eeuw. Hij was de eerste die de 10.000m onder de 29 minuten liep en de eerste die de 20 km in minder dan een uur liep.

"Iedere keer als ik op de piste verscheen, wilde ik winnen", vertelt Zatopek in een biografie over zijn leven. Die overwinningsdrang bepaalde zijn loopstijl en die was niet bepaald oogstrelend. The Engine liep altijd met een grimas op het gezicht, alsof hij ieder ogenblik uitgeput kon neerstorten. Zijn bewegingen waren hoekig en verkrampt, zijn hoofd tolde van links naar rechts. Als hij daarmee geconfronteerd werd, zei hij altijd: "Lange afstandslopers zijn dwangarbeiders. Ze zwoegen, maar ze zijn gelukkig." Trainingsbeul Gaston Roelants, ooit onze nationale trots als lange afstandsloper, was goed bevriend met Zatopek. "Emil was ver voor op zijn tijdsgenoten", vertelt hij. "Hij werkte een beestachtig trainingsschema af. Zo lanceerde hij extreme intervaltrainingen met diverse sessies over 200 en 400 meter, waarbij hij iedere keer zijn vorige chrono probeerde te overtreffen." Waarom zou ik langzaam lopen? Dat kan toch iedereen, luidde de filosofie achter deze trainingsmethode. Ik moet proberen om steeds sneller te lopen, want dat is de essentie van mijn sport. " Zatopek was niet alleen een groot sporter, hij was ook een groot mens", aldus Roelants. "Een heer zoals je er tegenwoordig nog weinig tegenkomt."

Onsterfelijk: Zatopek werd geboren op 19 september 1922 in Koprivnice, een klein industriestadje. Op zijn zestiende werkte hij in de schoenenfabriek van Bata in Zlin, waar hij atleet werd in het fabrieksteam. In 1948 won hij olympisch goud op de 10.000m in Londen. In de 5.000m werd hij geklopt door onze landgenoot Gaston Reiff nadat hij in de laatste ronde op een beslijkte piste uit een quasi verloren positie terugkeerde en Reiff nog tot een ultieme inspanning verplichtte. Vier jaar later in Helsinki lukte Zatopek een nummertje dat hem onsterfelijk maakte: goud op 5.000m, 10.000m en marathon. Pittig detail: de dag dat hij de 5.000m won, behaalde zijn echtgenote Dana binnen hetzelfde uur goud in het speerwerpen. Het huwelijk vond plaats op 19 september 1948, de dag dat beiden ook hun 26e verjaardag vierden. Zatopek was er ook nog bij op de Spelen van Melbourne 1956. Daar werd hij zesde in de marathon (ondanks een hernia) op vier minuten van zijn vriend Alain Mimoun. Daarna kapte hij met topsport.

Naast zijn buitengewoon atletische gaven beschikte Emil Zatopek ook over een uitgesproken rechtvaardigheidsgevoel. Toen de Tsjechische autoriteiten voorafgaand aan Helsinki 1952 zijn jonge ploeggenoot Jungwirth uit de olympische selectie hielden omdat hij de zoon van een politiek gevangene was, zei Zatopek: "Als hij niet mee mag, blijf ik ook thuis." Uiteindelijk zwichtten de autoriteiten voor de druk van de populaire Zatopek. Het was niet zijn laatste aanvaring met het gezag. Tijdens de Praagse Lente van 1968 stond Zatopek mee op de barricades om te protesteren tegen de Russische inval. Hij werd daar zwaar voor gestraft. Hij verloor zijn officiersrang in het leger en werd hij uit de communistische partij gesloten. Hij was 45 en er restte hem niet anders dan in een uraniummijn te gaan werken. In 1975 kreeg hij opnieuw een baan bij het ministerie van sport en in 1990 werd hij door zijn regering in ere hersteld. Maar zijn gezondheid was toen al ernstig ondermijnd. Op 30 oktober 2000 werd hij met een hersenbloeding naar het ziekenhuis gebracht. Daar viel de locomotief dinsdagavond voor goed stil.

Wereldrecords

5000 meter

20-09-1942  Gothenburg     13.57.2 (eerste onder 14 minuten) 
10.000 meter

11-06-1949  Ostrava   29.28.2

22-10-1949  Ostrava   29.21.2

04-08-1950  Turku      29.02.6

01-11-1953  Stara Boleslav   29.01.6

01-06-1954  Brussel    28.54.2 (eerste onder 29 minuten)

Zatopek haalde ook wereldrecords op de (minder offici�le) afstanden van 20 en 30 kilometer.

Quotes van de 'LOCOMOTIEF' Zatopek

"Great is the victory, but the friendship of all is greater."

"To boast of a performance which I cannot beat is merely stupid vanity. And if I can beat it that means there is nothing special about it. What has passed is already finished with. What I find more interesting is what is still to come."

"When a person trains once, nothing happens. When a person forces himself to do a thing a hundred or a thousand times, then he certainly has developed in more ways than physical. Is it raining? That doesn't matter. Am I tired? That doesn't matter, either. Then willpower will be no problem."

"We forget our bodies to the benefit of mechanical leisure. We act continuously with our brain, but we no longer use our bodies, our limbs. It is the Africans who possess this vitality, this muscular youth, this thirst for physical action which we are lacking. We have a magnificent motor at our disposal, but we no longer know how to use it."

"There is a great advantage in training under unfavorable conditions. It is better to train under bad conditions, for the difference is then a tremendous relief in a race."

"What has passed is already finished with. What I find more interesting is what is still to come."

"A runner must run with dreams in his heart, not money in his pocket."

"You can't climb up to the second floor without a ladder....When you set your aim too high and don't fulfill it, then your enthusiasm turns to bitterness. Try for a goal that's reasonable, and then gradually raise it."

"It's at the borders of pain and suffering that the men are separated from the boys."

"After all those dark days of the war, the bombing, the killing, the starvation, the revival of the Olympics was as if the sun had come out....I went into the Olympic Village and suddenly there were no more frontiers, no more barriers. Just the people meeting together. It was wonderfully warm. Men and women who had just lost five years of life were back again." Emil Zatopek, about the 1948 London Olympics

"Men, today we die a little." Emil Zatopek at the start of the Olympic Marathon

"I was unable to walk for a whole week after that, so much did the race take out of me. But it was the most pleasant exhaustion I have ever known." Emil Zatopek describes his marathon win at the Helsinki Olympics

"If you come to think of it, you never see deer, dogs and rabbits worrying about their menus and yet they run much faster than humans."

When asked about his tortured expression during races, Emil Zatopek said, "It is not gymnastics or ice skating you know."

"When I was young, I was too slow. I thought I must learn to run fast by practicing to run fast, so I ran 100 meters fast 20 times. Then I came back, slow,slow,slow. People said, 'Emil, you are crazy. You are training like a sprinter.'" Emil Zatopek

It is simply that I just have to

"Why should I practice running slow? I already know how to run slow. I want to learn to run fast. Everyone said, 'Emil, you are a fool!' But when I first won the European Championship, they said: 'Emil, you are a genius!'"
Emil Zatopek on Interval Training

Runner's World Daily: How do you compare the modern runner with yourself?
Emil Zatopek: The athlete of today is not an athlete alone. He's the center of a team--doctors, scientists, coaches, agents and so on. My running was very simple; it was out of myself. Perhaps sometimes I was like a mad dog. It didn't matter about style or what it looked like to others; there were records to break. Two months before the 1952 Olympic Games in Helsinki, the doctors said I must not compete. I had a gland infection in my neck. Well I didn't listen and what happened? Three golds. The sportsman, the real sportsman, knows what is inside him. Haile Gebrselassie impresses me very much. He seems to run from within himself.

"If one can stick to the training throughout the many long years, then will power is no longer a problem. It's raining? That doesn't matter. I am tired? That's besides the point. It's simply that I just have to."

"He does everything wrong but win."
Larry Snyder, Ohio State track coach, about Emil Zatopek's contorted style of running