| Borderline heeft een grote overlap met een aantal andere diagnose's. Eén daarvan is PTSS, over het algemeen wordt aangenomen dat zuiver de AANLEG voor borderline in de genen ligt en dat de ziekteverschijnselen tot uiting komen door traumatische gebeurtenissen die veelal in de jeugd of vlak daarna plaats vinden. Met toestemming heb ik het onderstaande overgenomen van de uiterst informatieve site http://andise1.tripod.com/andise In Nederland is PTSS na de oorlog vastgesteld bij mensen, die in concentratiekampen verbleven en die, soms pas vele jaren erna, allerlei klachten kregen. Dit werd bekend als het concentratiekamp-syndroom of KZ-syndroom, ook een vorm van PTSS.
Tegenwoordig wordt de diagnose PTSS in verband gebracht met de verschillende soorten trauma's als boven omschreven, maar ook met mishandeling, verwaarlozing en sexueel misbruik van kinderen en jeugdigen.
In Nederland zijn geen exacte cijfers bekend over het vrkomen van PTSS, maar men meent dat circa 20% van de mensen die ernstig psychisch trauma hebben ondervonden in meerdere of mindere mate gaat lijden aan verschijnselen die bij PTSS passen. Het komt voor op alle leeftijden, ook bij kinderen.
Oorzaken
Hoewel de oorzaak van de Posttraumatische Stress Stoornis duidelijk is, namelijk de traumatische ervaring, is het moeilijk te zeggen waarom sommige mensen wel en andere niet aan PTSS gaan lijden. Niet alleen aard, ernst en duur van het trauma spelen hierbij een rol. Van groot belang voor het ontstaan van PTSS zijn ook:
de betekenis van het trauma voor het individu op dat moment in diens leven; deze betekenis is o.a. leeftijdsgebonden;
de al of niet ervaren steun en erkenning door de omgeving;
de wijze waarop iemand geleerd heeft zich te weer te stellen of opgewassen is tegen problemen.
Verschijnselen
Verschijnselen van PTSS ontstaan per definitie n de traumatische gebeurtenis. Ze kunnen direct na het trauma ontstaan, maar ook pas maanden of zelfs jaren later tot uiting komen. Dit geldt ook bij zich herhalende traumatische gebeurtenissen (zoals bijvoorbeeld mishandeling of incest).
De verschijnselen die zich voordoen zijn in feite een normale reactie op ernstige dreiging. Het is een combinatie van lichamelijke en psychische verschijnselen. We spreken van PTSS als de verschijnselen niet overgaan na beindigen van het trauma of als ze, veel later, alsnog beginnen. De symptomen kunnen dan beginnen (of verergeren) als iemand situaties meemaakt die lijken op de oorspronkelijke gebeurtenis: bijvoorbeeld het zien van mensen in uniform door iemand met een concentratiekamp-syndroom, het ruiken van brand-
lucht door iemand die een ernstige brand heeft meegemaakt, of ruw benaderd worden door iemand die sexueel misbruikt is.
Er zijn drie groepen van verschijnselen die typisch zijn voor PTSS.
Toegenomen gevoelens van spanning of opwinding die vr de traumatische gebeurtenis niet aanwezig waren met:
- prikkelbaarheid of woede-uitbarstingen;
- slecht slapen;
- concentratieproblemen;
- overmatige waakzaamheid;
- heftige schrikreacties;
- psychische en lichamelijke reacties bij gebeurtenis-sen die lijken op de traumatische gebeurtenis.
Herbelevingen van de gebeurtenis(sen):
- nachtmerries;
- details van de gebeurtenis niet uit het hoofd kunnen zetten, als het ware opnieuw beleven, soms als in een film (flashbacks)
- plotseling handelen alsof men nog midden in de gebeurtenis zit waarbij de werkelijkheid, het hier en nu, min of meer wegvalt (dissociren);
Vermijding van prikkels die in verband gebracht kunnen worden met de gebeurtenis:
- vermijden van situaties of activiteiten die met het trauma verband houden of eraan doen denken;
- niet durven stilstaan bij het trauma vanwege de mogelijke emoties;
- geheugenverlies voor het trauma of delen ervan, terwijl het geheugen verder normaal functioneert (psychogene amnesie);
Typische verschijnselen voor de posttraumatische stress-stoornis zijn:
-verhoogde prikkelbaarheid
-herbelevingen in de vorm van nachtmerries (gepaard met slecht slapen), herinneringen, flash-backs en dissociatie
-vermijding van prikkels of verdoofd reageren op de omgeving
Overige klachten
- verminderde belangstelling voor gebruilijke activiteiten;
- minder goed gevoelens kunnen uiten;
- een gevoel van vervreemding, er niet bij horen ;
- geen belangstelling voor de toekomst meer hebben
PTSS kan, om uiteenlopende redenen, gepaard gaan met ernstige schuldgevoelens . Zo kan iemand zich schuldig voelen over het overleven van een ramp, terwijl anderen zijn omgekomen. Schuld- en minderwaardigheidsgevoelens komen ook veel voor bij mensen die mishandeld en/of sexueel misbruikt zijn.
Als PTSS-verschijnselen langdurig voorkomen, kunnen andere psychische stoornissen ontstaan, zoals depressie, angststoornissen en dergelijke. (Zie de folders Depressie, Paniekstoornis en fobien, Dwangstoornissen.) In zeldzame gevallen doen zich psychotische verschijnselen voor, waarbij mensen in de war raken en geen onderscheid meer kunnen maken tussen hun eigen (her)belevingen en de realiteit.
Wanneer iemand op jonge leeftijd langdurig getraumatiseerd wordt kan dit op zijn hele persoonlijkheidsontwikkeling van invloed zijn. Bij sommige mensen treedt een persoonlijkheidsverandering op, waardoor ze bij voorbeeld vijandiger of achterdochtiger worden. Ook kunnen mensen met PTSS te veel alcohol, medicijnen of drugs gaan gebruiken om de heftige emoties "even" te vergeten.
PTSS kan gepaard gaan met heftige schuldgevoelens en
minderwaardigsheidgevoelens. Soms komen er andere
psychiatrische stoornissen bij
Kinderen kunnen deze klachten ook hebben, maar ze uiten het op een andere manier, bijvoorbeeld met:
problemen op school;
lichamelijke klachten zoals buikpijn, hoofdpijn
Daarnaast zijn er ook de verschijnselen van:
het hebben van nachtmerries;
stilletjes of juist extra prikkelbaar zijn
Verschijnselen van PTSS bij kinderen
verschillen van die bij volwassenen
Verloop van de PTSS
Sommige mensen zijn in staat lichtere vormen van acuut trauma goed te verwerken door erover te praten met familie of vrienden. De ernst of de aard van het trauma kunnen het echter onmogelijk maken over de ernstige gebeurtenissen te spreken. In een gevangenis of een andere onveilige omgeving bij voorbeeld, kan het te gevaarlijk zijn over schokkende dingen te spreken. Om te overleven moet de narigheid diep weg gestopt worden. Bij kindermishandeling en incest wordt het erover spreken met de omgeving verhinderd door schaamte en het taboe dat erop rust. Men moet als het ware 'de ogen ervoor sluiten', zich 'ervoor afsluiten' en het 'maar vergeten'. Soms zijn de gebeurtenissen zo onverdragelijk dat men zich beschermd door ze niet tot het bewustzijn en/of geheugen te laten doordringen. Zo kan bij voorbeeld iemand die is aangerand wel exact vertellen hoe de aanranding begon en eindigde, maar zich van het moment van de feitelijke verkrachting niets meer herinneren. Het is een natuurlijk beschermings mechanisme van de mens dat verdringing wordt genoemd.
Als schokkende gebeurtenissen voor de mens onverdragelijk zijn
kan een beschermingsmechanisme ervoor zorgen dat de
gebeurtenissen als het ware
verdrongen worden
De emoties die met het trauma gepaard gingen kunnen soms lang worden verdrongen. Nieuwe gebeurtenissen kunnen maken dat ze, soms vele jaren later, alsnog te voorschijn komen.
PTSS kan op elk moment in iemand's leven optreden. Behalve dat de stoornis heel lang kan duren, is er weinig bekend over het verloop als geen behandeling volgt.
Behandeling
Behandeling kan een positief resultaat geven, maar het resultaat en de duur van de behandeling zijn afhankelijk van de ernst van de problematiek. De behandeling is meestal pijnlijk en moeizaam. Jeugdtrauma's zullen een langerdurende behandeling vragen. Een persoonlijkheidsverandering bemoeilijkt de behandeling. De kern van de behandeling is dat de traumatische gebeurtenis onder ogen wordt gezien. Als de herinneringen boven komen geeft dat veel pijn en verdriet. Toch zijn de resultaten vaak de moeite waard.
|
