taalkundig
het woord 'doorn' en de betekenis ervan: '''Doorn = [[stengel |takdoorn]] / [[stengel |stekel]]'''
1 Plaatsen die tot het woord [[doorn]] te herleiden zijn: Doorn op de Veluwe, Apeldoorn, Doornspijk, Deurne, Deurze. Takdoorn is een boomnaam toponiem behorend tot de [[rozenfamilie]] (o.a. [[sleedoorn]], [[meidoorn]] [[egelantier]] [[koraalmeidoorn]] [[hanedoorn]] - - [[braam]] = familie [[rubus]]). Opmerking het woord doorn kan / kon ook boom (zonder takdoorns) betekenen: [[esdoorn]].
kenmerken van de takdoorn:
ze komen / kwamen natuurlijk voor als (een ondoordringbare muur van) heesters en bomen aan randen van bossen, en aangeplant als omheining (doornhaag) voor het vee, als buffer ter bescherming tegen sneeuw- en zandstormen, en als begroeiing op zandwallen bij rivieren. De planten stellen geringe eisen aan de bodem,(voorkeur voor enigszins kalkhoudende bodem) en verdragen 's winters natte voeten. In het oostelijk rivierengebied (Maas Waal Rijn) vindt men de grootste concentratie doornplaatsen alsook, nog steeds, de grootste populatie meidoorns.
Doornhout is de hardste houtsoort in onze streken (een doorn is nog steeds sterker dan een fietsband). Uit opgravingen is gebleken dat de Kelten en Germanen doorns reeds cultiveerden (sleedoorn = pruim) en dat doorns werden geplant ter omheining bij begraafplaatsen en heilige bomen. Hierdoor is er mogelijk een verbinding met de betekenis van grens (van gecultiveerd gebied), zoals aangegeven onder de topografische kenmerken van het toponiem, en mogelijk verklaart dit ook waarom de doorn plaatsen kleine plaatsen zijn (gebleven) (uitzondering Apeldoorn en Deurne Antwerpen). (ook in ons omringende landen zijn geen grote Doorn plaatsen te vinden: Duitsland Dorn- & -dorn, Engeland Thorn-). Curieus - Curious: appledore UK = Apeldoorn / appletree / appelboom ook in de Nederlandse toponymie zegt men dat dit 'appelboom' is.
* al onze fruitbomen zijn van de rosacaea familie, dus takdoorn bomen * vergelijk NL tak, met Engels tack = stekel (tag), Zweeds tagg = doorn
* in het fonemisch klankbeeld t*rn / d*rn komt naast o = doorn, alleen e / i voor in ENG, NL, DUITS: thane thin, deerne modern, dirndl modern
Doorns hebben een lange levensduur waardoor zij als stabiel landschapselement hun naam konden verlenen aan lokale gebieden (veldnaam toponiemen) en nederzettingen (het huis met de meidoorn) en zo ook aan achternamen (van Apeldoorn, van Appeldoorn, Doornbos, van Doren, van Doorne, van Deursen). De grote verspreiding van 'de (mei)doorn' heeft vele [http://www.destemderbomen.cyberaddress.nl/loofbomen.htm volksnamen] opgeleverd, zoals: Deurnboom, Deurnbosch, Doorleer, Doornage, Doornboom, Haagdoorn, Hagedeurne, Hagedoarn, Hagethoarn, Hakedoorn, Hègedeurne, Hiepdoorn, Spelledoorn, Spukdoorns, Steendoorn, Witte Doorn.
2 doorn = vesting op een hoogte
Het toponiem wordt ook wel als 'hoogte' of 'vesting op een hoogte' geduid, zoals bij Doornik (BE). Doornik in Gelderland zou een migratienaam zijn, overgenomen van Doornik BE. Evenwel zijn er geen consistente topografische aanwijzingen, in Oost en Zuid Nederland waar de meeste doorn plaatsen voorkomen (topografische atlas), die dit bevestigen. De herleiding tot 'een hoogte' geschiedt op basis van de gereconstrueerde woordvormen *torno *turno (zoals bij Doornik / Tournai (BE) 'tornac') welke vooral in Frankrijk worden gevonden. '
3 doorn = overwoekerd door doornen
Volgens Gerald van Berkel (Nederlandse plaatsnamen, Spectrum) kan Dorne (Deursen) worden teruggevoerd op een germaans woord *darnja dat 'heimlijk verborgen' & 'overwoekerd' betekent (vergelijk Duits: Tarnung)
4 doorn = eigennaam
Doornenburg = burcht van de persoon Doro ('Doronburc'). Hier zou doorn voorkomen als eigennaam (v. Berkel)
historische herleiding van het woord Doorn
etymologie (bron: Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, UvA) (gereconstrueerd tot pregermaans: *þurnu = doorn, stekel) / 400 A.D. Gotisch þaurnus = doorn (bijbelvertaling) / Oud Nederlands: thurn, thorn / 721 Durninu[m] & 1100–1110 Thurne = Deurne NB / 796 Thornspiic = Doornspijk / 10e eeuw thorna = dorens, 1100 thorn, 1240 dorn, doren
huidige vormen van het woord doorn
1 Doorn heeft onregelmatige vormen: enkelvoud: doorn / doren, voor het bijvoeglijknaamwoord: doornse (van de gemeente Doorn,) deurnse (van de gemeente Deurne) en doornen (kroon), en meervoud: doorns, dorens, doornen. In dit opzicht lijkt het woord op de rijmwoorden: hoorn (Odoorn = öde Horn), toorn, (voorn).
2 Doorn (d*rn) kan niet anders verklinkerd worden dan met [o] (=doorn) en [e / i] (=deerne, modern), ((ook in het Duits dirndl, modern). In het Engels, waar de -r niet meer wordt uitgesproken treft men in deze positie (th*n) eveneens alleen [e / i] thane en thin als klinker varianten voor zinnige woorden. (vergelijk: tin, tien, ten, ton, toen, tuin, toon)). Mogelijk heeft deze eigenaardigheid ertoe geleid dat menig woord dat op doorn leek op de kaarten van Blaeu belandde als doorn of doern. (Voor deze suggestie zou een onderzoek naar het voorkomen van 'onzin woorden' in de combinatie d*rn / t*rn op deze kaarten wenselijk zijn.)
ons taalgebied
[[Taalgrens |taalgrens]]: België
Duits / Nederlandse taalgrens: [[Noordrijn-Westfalen]] [[Gelre]] [[Nedersaksisch]] [http://de.wikipedia.org/wiki/Niederrheinisch Niederrheinische Sprache]
Kaarten met de namen:
DOERNE http://groups.msn.com/prikkelbord/kaartenpeelmaasniers11.msnw?action=ShowPhoto&PhotoID=26
DOORNE DOORNSE
http://groups.msn.com/prikkelbord/kaartenpeelmaasniers11.msnw?action=ShowPhoto&PhotoID=15 http://groups.msn.com/prikkelbord/kaartenpeelmaasniers11.msnw?action=ShowPhoto&PhotoID=21
http://groups.msn.com/doorneroosje/doortjefotodoos.msnw?action=ShowPhoto&PhotoID=24 http://groups.msn.com/doorneroosje/doortjefotodoos.msnw?action=ShowPhoto&PhotoID=25
DEURZEN http://groups.msn.com/prikkelbord/kaartenpeelmaasniers11.msnw?action=ShowPhoto&PhotoID=144
DEURNE http://groups.msn.com/prikkelbord/kaartenpeelmaasniers11.msnw?action=ShowPhoto&PhotoID=54
DOORSSEN - Uytbeyndel nr 55 ( uitg. Heemkundekring Deurne ) p 20: ( vertaald uit het Latijn - Jan Baptist Grammay - "Taxandria" 1610 ) "Bakel, DOORSSEN ..."
vorige / back vooruit / next
